Het gebruik van cocaïne als partydrug is de laatste jaren toegenomen. Naast alcohol, cannabis en XTC is cocaïne een van de meest gebruikte drugs in het Vlaamse uitgaansleven. Dit stijgende gebruik wil niet zeggen dat het gebruik van cocaïne zonder gevaar is. Integendeel. Cocaïnegebruik houdt altijd risico's in, in het bijzonder tijdens het uitgaan waar ook omgevingsfactoren zoals temperatuur en overbevolking het risico van cocaïnegebruik versterken. We zetten de belangrijkste weetjes over coke op een rijtje. 

Cocaïne is een opwekkende stof, die gewonnen wordt uit de bladeren van de cocastruik die vooral in Zuid-Amerika groeit. Na een chemische bewerking verkrijgt men een fijn geurloos kristalachtig wit tot geelachtig poeder met een bittere smaak. Cocaïne komt in het uitgaansleven voornamelijk voor in deze poedervorm. Dit poeder wordt met een rietje of een opgerold bankbiljet (op)gesnoven. Straatnamen voor cocaïnepoeder zijn: coke, C, sos, witte, cola,…

Cocaïne kan ook gerookt worden, maar daarvoor moet het cocaïnepoeder eerst ‘gekuist’ of ‘gekookt’ zijn. Hierdoor wordt de cocaïne omgezet in een rookbare variant die er uitziet als beige brokjes. Deze vorm van coke is basecoke. Daarom wordt het roken (in een waterpijp of pijpje) ervan ‘basen’ genoemd. Gewone cocaïne(poeder) roken is mogelijk, maar het zal veel minder effect hebben omdat het poeder pas bij heel hoge temperaturen verdampt. De effecten bij basen hebben een heftigere, maar veel kortere werkingsduur. De risico’s zijn navenant. Het basen van coke leidt veel sneller tot afhankelijkheid en is ook lichamelijk veel schadelijker. Straatnamen voor basecoke zijn: base, freebase, gekuiste coke, crack,…

In principe kan cocaïne ook ingeslikt worden in een bommetje, maar ook dan zal de opname veel minder zijn dan bij het snuiven. Als cocaïne in water opgelost wordt, kan het ook ingespoten worden.

Cocaïne is een oude drug die reeds duizenden jaren gebruikt wordt. De oorsprong van dit gebruik ligt bij de Zuid-Amerikaanse indianen. Deze stammen kauwden op cocabladeren om langer en harder te kunnen werken op grote hoogten. Via de Spaanse kolonisten komt coca in de zeventiende eeuw in Europa, maar in eerste instantie zonder al te veel succes. Pas in het midden van de negentiende eeuw, wanneer er interesse ontstaat om coca in drankjes en medicijnen te gaan verwerken wordt het middel iets bekender. Vanaf 1860, wanneer cocaïne voor het eerst in zuivere vorm uit de plant wordt gesynthetiseerd, kent cocaïne meer en meer toepassingen in de geneeskunde én in de productie van onder andere frisdranken. Vrij snel ontdekt men dat er naast een aantal nuttige effecten (plaatselijke verdoving, stemmingsverbetering) ook een hele reeks nadelige effecten samenhangen met het gebruik van cocaïne. In de twintigste eeuw wordt cocaïne verboden bij wet. Nog in diezelfde eeuw kent cocaïne een fluctuerende mate van populariteit. Vanaf de jaren tachtig groeit de populariteit en verspreidt het middel zich meer en meer. Momenteel is cocaïne erg populair in het nachtleven.

Er wordt vaak beweerd dat cocaïnestalen giftige versnijdingsmiddelen of ander illegale drugs zoals bijvoorbeeld speed bevatten. Uit onderzoek blijkt dat dit helemaal niet zo vaak voorkomt. In het algemeen is het redelijk goed gesteld met de samenstelling van cocaïne in België. In 2006 bevatte een gram cocaïne gemiddeld 53% cocaïne. De jaren daarvoor schommelde dit tussen 60 en 70%. Dat bewijst wel dat cocaïne bijna altijd vermengd is met andere producten, maar meestal zijn dit ongevaarlijke verdunners. In veel gevallen gaat het om vitamines of suikers, zoals manitol, glucose of lactose. Het gebeurt ook dat er lokale verdovende middelen toegevoegd worden zoals lidocaïne of novocaïne of zelfs fenacetine (een pijnstiller).

Occasioneel duiken er wel gevaarlijke versnijdingen op, zoals eind 2004 en eind 2005 het geval was. Toen werd er atropine en hydroxyzine teruggevonden in cocaïnestalen. Dit veroorzaakt onder andere zware hallucinaties. Het leidde tot meerdere hospitalisaties van cocaïnegebruikers.

De prijs van cocaïne is de afgelopen twintig jaar gedaald. Terwijl er in de jaren tachtig nog rond de € 80 voor een gram cocaïne werd betaald, daalde dit in de jaren negentig tot € 50 à 60 per gram. De afgelopen vijf jaar zien we nog een verdere prijsdaling tot om en bij de € 48 per gram cocaïne.

Uit het Partywise uitgaansonderzoek1 blijkt dat cocaïne na alcohol, cannabis en XTC, de vierde meest gebruikte drug is. Tussen 2003 en 2007 is het gebruik van cocaïne in het uitgaansleven gestegen. Dit uit zich voornamelijk in het laatstejaarsgebruik. Cokegebruik komt het meest voor in de leeftijdsgroep 20-24 jaar. Het wordt dubbel zoveel door mannen als door vrouwen gebruikt. De meeste respondenten gebruiken cocaïne tijdens het uitgaan. In mindere mate wordt het ook gebruikt voor en na het uitgaan. Meestal vind het gebruik plaats in groep.

De DrugLijn merkt in haar gegevens tot voor 2007 een continue stijging van het aantal vragen over cocaïne op.

Cocaïne zorgt voor een snelle ‘high’. Binnen ongeveer één minuut na het snuiven van een lijn coke wordt het centrale zenuwstelsel gestimuleerd, versnellen de hartslag en ademhaling en verhoogt de bloeddruk. Wat je voelt, is afhankelijk van de dosis en de manier waarop je gebruikt. Ook je lichamelijke conditie, je lichaamsgewicht en wat je qua effect van het product verwacht, spelen een rol. In grote lijnen zijn de effecten als volgt: je wordt opgewekt, voelt meer energie, voelt je sterk, actief, spraakzaam en vol zelfvertrouwen. Je kan inspanningen langer volhouden zonder honger, dorst of vermoeidheid te voelen. Je wordt alerter, waardoor je je beter kan concentreren en waardoor je beter kan denken. Neveneffecten zoals een droge mond, niet stil kunnen zitten, grotere pupillen, een laxerende werking en vaker urineren kunnen ook voorkomen.
Deze effecten doen zich voor, als je af en toe cocaïne neemt. En niet te veel tegelijk. De effecten zijn na ongeveer 45 minuten tot een uur verdwenen. Cocaïne is ongeveer 24 uren aantoonbaar in je urine.

Op korte termijn

Cocaïne geeft geen energie, maar geeft enkel het gevoel dat je over veel energie beschikt. Het nadeel van inspanningen leveren zonder vermoeidheid, honger of dorst te voelen, is dat je niet merkt dat je je lichaam en geest overbelast. Dit kan tot uitputting leiden. Op het moment van gebruik kunnen hartkloppingen, bloeddrukstoornissen en ademhalingsstoornissen optreden. Cocaïne kan ook roekeloos gedrag veroorzaken, nog meer wanneer het gecombineerd wordt met alcohol. Dat kan leiden tot risico’s in het verkeer, onveilig vrijen enzovoort.

Doordat cocaïne je lichaam stimuleert en de lichaamstemperatuur verhoogt, bestaat de kans dat je oververhit of uitgedroogd geraakt. Soms kunnen epileptische aanvallen voorkomen.

Basen irriteert de longen wat kan leiden tot hoesten, chronische pijn in longen en keel, ademhalingsproblemen, stemverlies. Snuiven irriteert de neus wat kan leiden tot pijnlijke neus, bloedneus.

Na cokegebruik is het logisch dat je een coming down ervaart oftewel een soort kater. Je kan je op dat moment uitgeput, vermoeid, depressief en prikkelbaar voelen. Dit gevoel kan enkele dagen duren totdat het chemische evenwicht in je hersenen is hersteld. Probeer dit gevoel niet te bestrijden met een nieuwe dosis cocaïne, dat maakt het op termijn enkel erger. Als je veel last hebt van katers na cokegebruik dan is het raadzaam je gebruik te verminderen of te stoppen.

Als je regelmatig en meer cocaïne gaat gebruiken, zal je onvermijdelijk slapeloze momenten kennen en die kunnen leiden tot uitputting. Hierdoor kan je prikkelbaar worden. Angsten, achterdocht en waanvoorstellingen kunnen ontstaan. Je voelt je dan rusteloos en opgejaagd in plaats van relaxed en zelfzeker. Door je hart vaker te overbelasten kunnen hartritmestoornissen ontstaan en stijgt de kans op een hartaanval, hersenbloeding of epileptische aanval. Zwaar gebruik van cocaïne kan leiden tot slaapstoornissen, gewichtsverlies, ondervoeding, lusteloosheid en depressiviteit. Ook verwardheid en verandering van de persoonlijkheid (een koude, onverschillige persoon worden) zijn een mogelijk gevolg van langdurig cokegebruik.

Specifieke langetermijneffecten naargelang de wijze van gebruik kunnen zijn:
- Roken/basen: longontstekingen, heesheid en zwart slijm ophoesten.
- Snuiven: chronische sinusitis, perforatie van het neustussenschot, neusbloedingen, ontsteking van de neusslijmvliezen, hepatitis C (door het delen van snuifbuisjes).

Cocaïne is niet zozeer lichamelijk verslavend, maar wel erg uitputtend voor je lichaam. Eens de coke uitgewerkt is, moet je lichaam recupereren. Het tekort aan slaap en eten moet worden ingehaald. Als je regelmatig gebruikt, raakt je lichaam gewend aan cocaïne en heb je steeds meer nodig om hetzelfde effect te ervaren. Cocaïne staat erom bekend meer verslavend te zijn dan de meeste andere drugs. Cocaïnegebruik kan tot een sterke geestelijke afhankelijkheid leiden. Als je vaker en/of meer cocaïne gaat gebruiken, dan is dat vaak om het zelfvertrouwen op te krikken. Je kan dan het gevoel krijgen dat je geen onzekere situatie meer aankan zonder cocaïne. Het vervelende daarbij is dat onzekerheidsgevoelens toenemen naarmate je vaker gebruikt. Zo kan je in een vicieuze cirkel terechtkomen. Cocaïne staat erom bekend een sterke craving, oftewel hunkering naar een nieuwe dosis, te veroorzaken.
Bij het basen van coke is de kans op problemen nog groter, omdat het effect heviger is, maar ook omdat het korter werkt dan cocaïne. Daardoor kan nog sneller de drang naar een nieuwe dosis ontstaan.

Cocaïne en zeker crack behoren tot de meest verslavende producten op de drugmarkt. Omwille van de hoge prijs kan een coke-afhankelijkheid ook op financieel vlak een ernstige ravage aanrichten.

Combigebruik is het samen of kort na mekaar gebruiken van meer dan één drug (ook alcohol is een drug) door eenzelfde persoon. Bij combigebruik gaan de effecten van de verschillende drugs elkaar overlappen. In het algemeen zorgt dit voor extra risico’s omdat de uitkomst van de combinatie moeilijker te voorspellen is. Vaak gebeurt het mixen van drugs zonder dat men zich daarvan bewust is, omdat het een gewoonte is om bijvoorbeeld te blowen na een lijntje cocaïne. Hoe ervaren je ook bent, je kan nooit zeker zijn van de samenstelling van drugs. Hoe meer je combineert, hoe moeilijker de roes te sturen, hoe meer risico op ongewenste bijeffecten, hoe zwaarder voor je lichaam, hoe groter de ontwenningsverschijnselen, hoe langer het duurt voor je weer in je normale doen bent.

Cocaïne wordt het meest gecombineerd met alcohol. Gebruikers van cocaïne geven aan dat alcohol drinken tijdens het gebruik van cocaïne de euforische effecten van cocaïne (de ‘high’) verlengt en de onaangename kanten van gebruik, zoals paranoia en gejaagdheid, verzacht.

Als cocaïne in combinatie met alcohol wordt gebruikt, zorgt de cocaïne ervoor dat je je minder dronken voelt. Hierdoor kan je het gevoel hebben dat je met de auto kan rijden, maar dat is een vals gevoel. Je inschattingsvermogen wordt beperkt door de combinatie van alcohol en cocaïne.

Daarnaast valt de rem, die je alcoholgebruik binnen de perken houdt, weg. Een ander effect van de combinatie van alcohol met cocaïne is dat ze samen een nieuwe stof in je lichaam vormen, cocaethyleen. Cocaethyleen heeft een werking die vergelijkbaar is met cocaïne zelf, maar ze duurt langer. Cocaïne en cocaethyleen vormen een belasting voor het hart, wat kan leiden tot een plots zuurstoftekort in je hart en tot hartritmestoornissen. Cocaethyleen vergroot ook de kans op paniek- en angstaanvallen. Ten slotte versterkt cocaethyleen de zin naar cocaïne waardoor de kans groter is dat opnieuw gebruikt wordt.

Ook andere combinaties zoals met XTC of speed houden risico’s in. Het combineren van verschillende stimulantia zal altijd leiden tot een globaal (nog sterker) stimulerend effect. Dit verhoogt de kans op uitdroging en oververhitting. Het verhoogt ook de druk op het hart en de bloeddruk waardoor er meer kans ontstaat op een hartaanval.

Volgens de wet uit 1921 (nog steeds van kracht), zijn bezit, verkoop, aankoop en invoer van elke drug, dus ook van cocaïne, verboden. Ook iemand de gelegenheid geven om cocaïne te gebruiken is strafbaar. De wet zegt niet uitdrukkelijk dat gebruik strafbaar is, maar vermits gebruik ook bezit van drugs inhoudt, wordt gebruik via een omweg bestraft.

Als je met drugs betrapt wordt, moet de politie quasi altijd een proces-verbaal (PV) opstellen. Het PV beschrijft wat er werd vastgesteld. Tegelijk zal de politie je vragen een verklaring af te leggen. Men zal je meestal ook fouilleren en eventueel een huiszoeking met jouw toestemming uitvoeren. De drugs zelf worden in beslag genomen.

Normaal word je direct terug vrijgelaten, maar wanneer het gaat om zware feiten (zoals dealen) verwittigt de politie onmiddellijk het parket. Daar wordt beslist om: - je toch vrij te laten en eventueel aan de politie bijkomende onderzoeksopdrachten te geven: bijvoorbeeld beslag leggen op de auto waarmee de drugs vervoerd werden; - je ‘ter beschikking te stellen’: in dat geval moet de onderzoeksrechter binnen 24 uur na je aanhouding door de politie, beslissen of je aangehouden blijft.

Cocaïne kan een opgewonden gevoel teweegbrengen. Dat kan ervoor zorgen dat je remmingen wegvallen en je meer risico’s neemt dan anders (bijvoorbeeld vrijen zonder condoom). Cocaïne maakt je gevoeliger voor strelingen. Je kan ook langer doorgaan en seks kan iets agressiever beleefd worden. Door het pijnstillende effect van cocaïne kan het gebeuren dat je niet voelt dat er wondjes optreden tijdens ruwe seks. Let daarbij op voor seksueel overdraagbare ziektes zoals hepatitis C, HIV en andere infecties. Problemen met het krijgen van een erectie, minder zin in seks of moeilijkheden om klaar te komen zijn vervelende effecten die kunnen optreden bij hogere dosissen of wanneer cocaïne voor een langere tijd wordt gebruikt.

Ook al is cocaïne tegenwoordig vrij populair als uitgaansdrug, het gebruik van cocaïne blijft illegaal en is nooit zonder gevaar. Daarom is het af te raden om cocaïne te gebruiken. Beslis je om toch coke te gebruiken (tijdens het uitgaan), hou dan enkele richtlijnen in het achterhoofd:

• Gebruik alleen als je je lichamelijk en geestelijk goed voelt.
• Gebruik het liefst in een veilige omgeving met bekende mensen rond je. Laat hen altijd weten wat je gaat gebruiken. Hou elkaar in de gaten.
• Let goed op wat je koopt en van wie je het koopt. Het uitzicht van cocaïne zegt niks over de werkelijke samenstelling en dosis. Koop, bij voorkeur, niet tijdens het uitgaan, maar vooraf. Dan heb je meer controle over wat je koopt.
• Gebruik alleen af en toe of bij een speciale gelegenheid.
• Gebruik altijd eerst een klein beetje om de reactie van het middel af te wachten. De cocaïne die op de markt verschijnt, is vaak versneden met allerlei stoffen zoals cafeïne, suikers, of lokale verdovingsmiddelen.
• Probeer de hoeveelheid cocaïne per avond te beperken alsook de regelmaat van je gebruik. Hoe meer en vaker je coke gebruikt, hoe groter de last van negatieve effecten, én hoe groter de risico's.
• Zorg voor voldoende herstel door vooraf en nadien goed te eten en voldoende te rusten.
• Probeer cocaïne zo weinig mogelijk te combineren met alcohol of andere drugs. Cocaïne in combinatie met andere middelen kan je de indruk geven dat je ‘nuchter’ bent, maar dat is niet zo. Problemen kunnen opduiken.
• Deel nooit een snuifrietje/bankbiljet. Er kan nog een restje bloed ophangen van je voorganger. Dat kan een gevaar op besmetting met hepatitis C inhouden.
• Kuis na het snuiven je neus (met een vochtig wattenstaafje) zodat er geen brokjes cocaïne in je neus blijven hangen. Deze kunnen immers de binnenkant van je neus beschadigen.
• Gebruik geen nieuwe dosis om de nadelige effecten van cokegebruik tegen te gaan. Dit is de basis voor een verslaving.
• Neem niet deel aan het verkeer als je onder invloed bent. Je perceptie en reactiesnelheid kunnen verstoord zijn.
• Gebruik geen cocaïne bij zwangerschap, suikerziekte, zwak hart, lever- en nierproblemen, hoge of lage bloeddruk, astma, epilepsie, depressie en psychische klachten of in combinatie met medicijnen.
• Het gebruik van cocaïne of andere drugs is nooit zonder risico! De beste manier om geen risico’s te lopen is helemaal niks gebruiken. Als je toch kiest om te gebruiken, zorg ervoor dat je voldoende weet over wat je gaat gebruiken, welke de effecten en risico’s zijn, en hoe je de risico’s kan beperken.

Een drukkende pijn in het midden van de borst kan een eerste signaal zijn van een hartaanval. Dit gaat vaak samen met paniekaanval, bleek worden, hevig zweten, ...
Geluiden klinken doffer en het zicht wordt onscherper. Bel 112 voor medische ondersteuning indien er geen verandering is na 10 minuten.
Geef geen kalmeermiddelen bij overdosering. Je weet nooit hoeveel het slachtoffer nodig heeft. Bovendien werken ze pas na gemiddeld 30 minuten, wat het risico op bijkomstige overdosering groot maakt.

Partygangers hebben in de loop der tijd heel wat manieren geleerd om zich goed voor te bereiden op een feest en om te recupereren van een zware avond uit. Enkele suggesties:

• Rust goed uit voor je gaat feesten. No energy no party!
• Eet voldoende en gezond voedsel. De ideale uitgaansmaaltijd bestaat uit rijst, pasta, brood, aardappelen of noodles. Deze bronnen van koolhydraten zorgen voor een langzame afgifte van energie om je langer te laten doorgaan.
• Drink alvast water en isotone dranken zoals Aquarius om voldoende vocht op te nemen voor je gaat feesten.

• Zorg dat je voorbereid bent op een avond uit: kauwgom, condooms, geld, GSM, tickets,…
• Ga regelmatig chillen / zitten in een koelere ruimte om oververhitting en uitdroging tegen te gaan.
• Drink voldoende water of isotone sportdranken zoals Aquarius (0,5l per uur) om je vochtbalans op peil te houden. Alcohol en illegale drugs drogen je lichaam uit. Donkere urine of weinig plassen betekent dat je vocht nodig hebt.
• Probeer tussendoor iets te eten. Ook ’s nachts heeft je lichaam nood aan eten, zeker tijdens het feesten. Je zal merken dat je langer kan doorgaan als je tussendoor iets eet.
• Draag warme kledij om je van en naar het feest te begeven. Geef zoveel mogelijk kleren af in de vestiaire en draag luchtdoorlatende kleding en geen hoofddeksels zodat je niet oververhit.
• Vrij veilig om ongewenste zwangerschappen en seksueel overdraagbare ziektes te voorkomen.
• Keep an I on your partyfriends!
• Geraakt één van je vrienden in de problemen? Blijf kalm. Verwittig het bar- of securitypersoneel. Ga weg van de drukte (het volk, lawaai en licht) en zoek een kalme en koele ruimte op (desnoods buiten).

• Chill out met vrienden. Op die manier kan je gezellig tot rust komen voor het slapengaan. Vermijd pepmiddelen in deze fase van het uitgaan. Dat maakt de come down alleen maar erger en het slapen onmogelijk.
• Drink minstens een halve liter water of isotone dranken om je vochtbalans op peil te brengen en om toxische stoffen af te drijven (vooral uit de lever).
• Probeer iets te eten voor je gaat slapen, zodat je energiereserves al worden aangevuld tijdens de nacht.
• Slaap zolang je nodig denkt te hebben. Kan je niet slapen, probeer dan te rusten.
• Als je opstaat, eet je best proteïnerijk voedsel zoals vlees, vis, soya bonen, banaan, noten, … Als je geen vast voedsel binnenkrijgt, drink dan fruitsappen en yoghurts.
• Groenten en fruit zoals appelsien, kiwi, avocado, wortel, broccoli, spinazie zijn rijk aan vitamines. Rust en gezonde voeding zorgen voor een sneller herstel.

Wat de ene te veel vindt, lijkt voor de andere doodgewoon. Waar de ene zich zorgen over maakt, lijkt voor de ander best ok. Maar vanaf wanneer weet je wanneer je te veel coke gebruikt? Wanneer moet je ingrijpen in je eigen gebruik? Als je wil inschatten hoe het met jouw cocaïnegebruik of ander druggebruik gesteld is, dan kan je dat anoniem en online checken met een zelftest op www.hoeveelisteveel.be.

Indien je via deze zelftest merkt dat je in een risicozone zit, ga dan eens kijken op de website van Jellinek Amsterdam. Zij ontwikkelden onlangs een nieuw online zelfhulpprogramma voor cokegebruikers. Hoewel het een Nederlandse website is, kan je het zelfhulpprogramma perfect gebruiken als Vlaming. Volg gewoon de stappen op www.hoeveelisteveel.be.

Met dit zelfhulpprogramma cocaïne kan je minderen of stoppen met het gebruik van cocaïne. Het programma bestaat uit een aantal oefeningen en opdrachten die je via internet kan doen. Bedoeling is dat je vier tot zes weken met het programma bezig bent. Na die periode kan je zien of je doel gehaald hebt. Het programma bevat ook een dagboek en forum waar je mensen kunt ontmoeten die ook willen minderen of stoppen.

Als je nog meer wil weten, of met vragen blijft zitten, kan je altijd anoniem contact opnemen met de DrugLijn: 078 15 10 20 (ma-vr 10-20u) De DrugLijn zal je nooit beoordelen, laat staan veroordelen. Een gesprek of e-mail met de DrugLijn is anoniem en vertrouwelijk. Een team van medewerkers staat klaar om je verder te helpen.